O autorze
Absolwent Wydziału Prawa i Administracji UW. Asystent sędziego w sądzie rejonowym, pionie cywilnym.
Interesuje się cywilnym prawem materialnym i procesowym, w szczególności egzekucyjnym.
W wolnych chwilach podróżuje, lubi polskie i zagraniczne kino, beletrystykę oraz książki popularnonaukowe.

Sytuacja prawna spadkobierców dłużnika w postępowaniu egzekucyjnym po przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza

Co do zasady spadkobierca nabywa spadek z chwilą jego otwarcia (śmierci spadkodawcy). Nie jest to nabycie definitywne, albowiem istnieje możliwość, że w ustawowym terminie spadek odrzuci lub przyjmie z dobrodziejstwem inwentarza. Niniejszy tekst jest poświęcony problemowi nabycia spadku z dobrodziejstwem inwentarza i skierowaniem postępowania egzekucyjnego do tego rodzaju spadkobiercy.

Spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza podlega ograniczonej odpowiedzialności za długi. Odpowiada za długi spadkodawcy do wysokości wartości stanu czynnego spadku.



Czym jest stan czynny spadku?


To wartość wszystkich aktywów, które dodatnio wpływają na wartość spadku, np. wierzytelności, środki pieniężne na lokatach, kontach oszczędnościowych, akcje, obligacje.
Podstawą ustalenia do jakiej kwoty komornik sądowy może egzekwować długi spadkowe od spadkobiercy jest spis inwentarza, sporządzany przez sąd na wniosek lub z urzędu.

Jak wygląda to w praktyce?

Przykład:

Komornik sądowy sporządził spis inwentarza, z którego wynika stan czynny spadku: 0,00 zł, stan bierny: -1000 zł. Wierzyciel składa wniosek egzekucyjny przeciwko spadkobiercy bez wiedzy o wysokości jego odpowiedzialności. Tytuł wykonawczy nie zawiera zastrzeżenia o ograniczeniu odpowiedzialności. W postępowaniu dochodzi kwoty 4000 zł. Tymczasem spadkobierca odpowiada z majątku osobistego do 0,00 zł. Komornik wszczyna postępowanie egzekucyjne, albowiem jest związany wnioskiem wierzyciela i tytułem wykonawczym. Spadkobierca dowiaduje się o wszczętym przeciwko niemu postępowaniu w momencie zajęcia jego wynagrodzenia za pracę.

Co może zrobić w tej sytuacji?

Spadkobierca wysyła odpis protokołu ze spisu inwentarza, z którego wynika wysokość stanu czynnego spadku, a także oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza lub postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Zadaniem komornika jest umorzenie postępowania egzekucyjnego i zwrot spadkobiercy ściągniętego wynagrodzenia.

Należy w tym miejscu podkreślić, że zadaniem postępowania egzekucyjnego jest ustalenie czy istnieje spadek pozwalający na zaspokojenie wierzytelności. Jeżeli komornik w toku czynności egzekucyjnych stwierdzi, że masa spadkowa zawiera więcej pasywów niż aktywów, a dłużnik odpowiada za dług w sposób ograniczony – umorzy postępowanie.

Mogłoby się wydawać, że w powyższej sytuacji dłużnik powinien skorzystać z powództwa przeciwegzekucyjnego i podnieść w postępowaniu o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, że zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane. Takie powództwo podlegałoby oddaleniu, albowiem zobowiązanie dłużnika ani nie wygasło ani nie można stwierdzić, że nie może być egzekwowane. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza powoduje jedynie ograniczenie odpowiedzialności za długi spadkodawcy, ale nie powoduje, że zobowiązanie wygasa. Należy rozróżniać dług od odpowiedzialności za ten dług. To samo dotyczy przesłanki możności egzekwowania należności – sposób przyjęcia spadku nie powoduje niemożności egzekwowania należności wierzycieli. Taką niemożność może powodować np. przedawnienie lub prolongata udzielona przez wierzyciela.


Kogo w powyższej sytuacji Komornik winien obciążyć kosztami egzekucyjnymi?


Zgodnie z art. 49 ust. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o komornikach sądowych i egzekucji w przypadku niecelowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, opłaty o których mowa w ust. 1 i 2 niniejszej ustawy uiszcza wierzyciel. Wymaga podkreślenia, że „niecelowość” wszczęcia postępowania egzekucyjnego w każdym przypadku dokonywana jest na chwilę jego zainicjowania (uchwała SN z dnia 08.03.2013 r., III CZP 109/12).

Wierzyciel składając wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego powinien dokonać wszelkich czynności celem ustalenia na jakich zasadach spadkobierca odpowiada za długi spadkowe. Błędna jest praktyka, zgodnie z którą wierzyciele podejmując informację o śmierci dłużników, pierwsze co robią, to występują do sądów o wszczęcie postępowania klauzulowego przeciwko spadkobiercy. Podstawowym zadaniem wierzyciela jest ustalenie w sądzie spadku czy toczyło się postępowanie spadkowe po zmarłym dłużniku, a jeżeli nie, wystąpienie z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku. Wierzyciel będzie miał legitymację do wystąpienia z takim wnioskiem, albowiem posiada w tym interes prawny.

Wierzyciel musi mieć na uwadze to, czy dłużnik posiada legitymację do występowania w postępowaniu oraz świadomość, że komornik sądowy nie będzie pokrywał kosztów nierzetelnych działań którejkolwiek ze stron.

W takim wypadku komornik postanowieniem ustalającym koszty postępowania winien obciążyć nimi wierzyciela, który spowodował wszczęcie niecelowej egzekucji.
Trwa ładowanie komentarzy...